De Letterkast van P.J. Prinsen

Een letterkast die leerlingen klassikaal moest leren lezen

De Letterkast van P.J. Prinsen

Museumkaarthouders hebben in groten getale gestemd op het eerste gouden pronkstuk van de Nationale Museumweek 2017. De Letterkast van het Onderwijsmuseum in Dordrecht kreeg de meeste van de 22.599 stemmen.

Op de tweede plaats eindigde de Roerkop van het Maritiem Museum in Rotterdam, op de voet gevolgd door de Delfts blauwe vaas uit Museum Prinsenhof Delft. Een dergelijke letterkast heeft in de maanden mei tot en met september de tentoonstelling “Alle arme kinderen naar school!” in de Hoofdwacht opgesierd. Vele bezoekers hebben deze letterkast kunnen bewonderen.
Aan het begin van de negentiende eeuw ontwikkelde P.J. Prinsen (1777-1854) een letterkast die leerlingen klassikaal moest leren lezen. Daarmee zou hij zelf geschiedenis schrijven. Prinsen leerde het vak van onderwijzer in Schiedam en kwam in 1801 naar Haarlem om onderwijzer te worden op de lagere school van het departement Haarlem van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen. Hij gaf ook leiding aan de kweekschool van het Nut in de stad en vanaf 1816 aan de Rijkskweekschool in Haarlem, de enige rijkskweekschool in het land. Deze school was gevestigd in de Jacobijnenstraat. Prinsen bleef directeur van de school tot aan zijn dood in 1854. De kast, ook wel de leesmachine genoemd, bestaat uit drie delen: het linkerpaneel voor de klinker, het rechterpaneel voor de medeklinkers en in het midden een zetraam waarop woorden konden worden gemaakt. De docent kon klassikaal en op een aanschouwelijke wijze het proces van woordvorming uitbeelden. Prinsen bevorderde met zijn leesmachine het klassikaal onderwijs in de lagere scholen van Nederland, een vorm die wij vandaag de dag nog steeds kennen. Deze letterkast heeft vanwege het belang in de onderwijsgeschiedenis een mooie plek in de vaste presentatie van het vernieuwde Nationaal Onderwijsmuseum in Dordrecht gekregen. De Stichting tot Welzijn van de Jeugd der Protestantse Gemeente te Wassenaar schonk de Letterkast van Prinsen aan het Nationaal Onderwijsmuseum. Hiernaast nogmaals een foto van de letterkast die op de tentoonstelling heeft gestaan.